کتاب مُهَجُ الدّعَوات وَ مَنهَجُ العِبادات کتابی در دعا و حرز، تألیف سید بن طاووس (متوفای ۶۶۴ ق)، یکی از منابع مهم و معتبر در زمینه دعا و عبادات اسلامی است که در آن مجموعهای از دعاها و اذکار اهل بیت (علیهم السلام) جمعآوری شده است. این اثر با دقت و توجه خاصی به یکی از مهم ترین جنبههای معنوی و روحانی عبادات اسلامی یعنی دعا و ذکر پرداخته و به عنوان یک مرجع اصلی در زمینه دعا و ارتباط با خداوند در میان پیروان اهل بیت علیهم السلام شناخته میشود. «مهج الدعوات» به فارسی به معنای «مجموعه دعاها» و «منهج العبادات» به معنای «روش عبادات» است. از این کتاب با عنوان «مهج الدعوات و منهج العنایات» نیز یاد شده و در برخی چاپها با این نام منتشر شده است.
معرفی کتاب «مهج الدعوات و منهج العبادات»
نویسنده این کتاب، سید رضی الدین، علی بن موسی بن جعفر بن طاووس، از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) و امام سجاد(ع) از عالمان شیعه و نویسنده کتابهایی چون المهمات و التتمات، کشف المحجة لثمرة المهجة، مصباح الزائر و جناح المسافر، اللهوف علی قتلی الطفوف است. سید بن طاووس در این کتاب، نقل ادعیه و حرزها را از پیامبر اکرم(ص) شروع کرده و به امام زمان (عج) ختم نموده و پس از آن، از غیر ائمه(ع) هم مواردی را نقل کرده است. مهج الدعوات همواره مورد اعتنا و اعتماد علمای شیعه بوده است. کتاب «مهج الدعوات و منهج العبادات» بهطور ویژه به جمعآوری دعاهایی از اهل بیت پرداخته است که در منابع مختلف حدیثی شیعه آمدهاند. سید بن طاووس، این اثر را با هدف راهنمایی مسلمانان در جهت تقویت رابطه روحانی با خداوند و استفاده بهینه از دعاهای اهل بیت در زندگی روزمره تألیف کرده است. ابن طاووس در این کتاب، بر خلاف کتبی همچون جمال الاسبوع و اقبال الاعمال، تنها ادعیه مطلقه را نقل کرده که اختصاص به زمانی خاص یا مکانی خاص ندارند. او درباره این کتاب میگوید:
«من در اوقاتی که به مداومت و مواظبت دعاها ، انواع ریاضات بر خود قرار داده بودم از جمله حرزها ، قنوتها ، حجبها و دعاهای دیگر که از حضرت پیامبر و ائمه اثناعشر به سندهای معتبر روایت شده بود و همچنین از جمله مناجاتها و دعاهای متفرّقه در کتابها قدری را که نخبه و خلاصه آنها بود و کمال اعتماد بر آن داشتم ، نقل نمودم و چون این قدر منتخب ، همگی در رسالهها و کاغذهای متعدد نقل شده بود و پراکنده بودند و کسانی که جویای آنها هستند را چندان سود و بهرهای به آسانی حاصل و میسّر نمیشود ، به خواست و یاری خدای تعالی همه آنها را در رسالهای جمع نمایم ؛ زیرا هرگاه همگی در کتابی مجتمع و محفوظ باشند ، از برای راغبانش سودمند و بهتر خواهد بود و دسترسی به آن آسانتر و نیکوتر. و چون دعاهای انتخاب شده و جمع شده در این رساله به منزله حیات و روح نسبت به سایر دعاها و به منزله راه راست برای جویندگان دعا است.»
در مقدمه این کتاب، سید بن طاووس به اهمیت دعا در زندگی فردی و اجتماعی اشاره کرده و بیان میدارد که دعاها نه تنها سبب نزدیکی به خداوند بلکه عامل آرامش و حل مشکلات انسانی هستند. در این کتاب، دعاها به گونهای تنظیم شدهاند که علاوه بر تأثیر روحانی، جنبههای اجتماعی و فرهنگی نیز در نظر گرفته شدهاند.
اهمیت دعا در اسلام و شیعه
در قرآن کریم آمده است: «وَقَالَ رَبُّكُمْ اُدْعُونِی أَسْتَجِبْ لَكُمْ» (غافر، 60)، که به معنای دعوت به دعا است. دعا، در آموزههای دینی اسلام، نهتنها وسیلهای برای درخواستهای مادی و معنوی است، بلکه فرصتی برای اصلاح نفس، نزدیک شدن به خداوند و دریافت هدایتهای الهی به شمار میرود. همانطور که امام علی (علیه السلام) در نهج البلاغه میفرمایند: «دعا، سلاح مؤمن است که در برابر مشکلات و دشواریها به کار میرود.»
در میان مسلمانان، به ویژه پیروان اهل بیت (علیهم السلام)، دعاها و اذکاری که از آنها نقل شده، جایگاه ویژهای دارند. این دعاها، علاوه بر بار معنوی عمیق، به عنوان روشهای ارتباطی با خداوند، تأثیر فراوانی در تطهیر دلها و تسکین روح دارند.
در مورد دعا و اهمیت آن، بسیاری از علما و بزرگان دینی نظرات مهمی ارائه کردهاند. علامه مجلسی در کتاب «بحارالانوار» مینویسد: «دعا کلید درهای رحمت و مغفرت است و هیچ چیزی نزد خداوند محبوبتر از دعا نیست.» این نقل قول بر اهمیت و جایگاه دعا در نزد خداوند تأکید دارد و نشان میدهد که دعا نه تنها وسیلهای برای طلب نیازها، بلکه وسیلهای برای دریافت رحمت و مغفرت الهی است. آیتالله بهجت نیز در خصوص تاثیر دعا در زندگی انسان میگوید: «دعا پلی است برای عبور از محدودیتهای مادی و رسیدن به دنیای معنوی. از طریق دعا، انسان میتواند به عمق روح خود نفوذ کند و حقیقت جهان هستی را درک نماید.»
شیخ عباس قمی، نویسنده معروف کتاب «مفاتیح الجنان»، در مورد اهمیت دعاهای اهل بیت (علیهم السلام) مینویسد: «دعای اهل بیت نهتنها راهی برای طلب بخشش و اجابت از خداوند است، بلکه دریچهای است به سوی نور معرفت و حقیقت.»
ساختار کتاب
ابن طاووس در هر موضوع ، از پیامبر(ص) شروع کرده و به امام زمان ( عج ) ختم نموده و پس از آن از غیر ائمه(ع) هم مواردی نقل میکند. ابتدای کتاب ، حرزهای وارده از معصومین(ع) است و بعد از آن ، ادعیه و حرزهای هر یک از ائمه به صورت مفصل ذکر شده است. سپس ادعیه پیامبران گذشته به ترتیب آمده است. سید در جای جای این کتاب شریف ، دعاها و حرزهایی از خود با عنوان «دعاء وَرَدَ عَلی خاطِری » نقل نموده است. همچنین دعاهایی به عنوان ادعیه متفرقه از کتب مختلف آورده است. در پایان کتاب نیز، چند فصل پیرامون اوقات استجابت دعا و صفات داعی ( دعاکننده ) و… را بیان کرده است.
عناوین کتاب
- حرزهای پیغمبر اکرم
- حرز حضرت خدیجه
- حرزهای حضرت فاطمه
- حرزهای امیرالمؤمنین
- حرز امام حسن
- حرز امام حسین
- حرزهای امام زین العابدین
- حرزهای امام محمد باقر
- حرزهای امام صادق
- حرزهای امام کاظم
- حرزهای امام رضا
- حرزهای امام جواد
- حرزهای امام هادی
- حرزهای امام حسن عسکری
- حرز حضرت حضرت مهدی
- قنوتهای امام حسن
- قنوتهای امام حسین
- قنوتهای امام زین العابدین
- قنوتهای امام باقر
- قنوتهای امام جعفر صادق
- قنوتهای امام موسی بن جعفر
- قنوت حضرت علی بن موسی
- قنوتهای امام محمّد بن علی التقی
- قنوتهای امام علی بن محمّد بن علی نقی
- قنوتهای حضرت امام حسن بن علی عسکری
- قنوت حضرت حجة بن حسن
- دعاهای رسول خدا
- دعاهای حضرت علی بن ابی طالب
- دعاهای حضرت فاطمه
- دعاهای انتخابی از امام حسن مجتبی
- دعاهای انتخابی از امام حسین
- دعاهای امام زین العابدین علی بن الحسین
- دعاهای امام ابو جعفر محمد بن علی
- دعاهای امام جعفر صادق
- دعاهای امام موسی
- دعاهای امام علی بن موسی الرضا
- دعاهای حضرت امام محمّد تقی
- مناجات جهت استخاره در کارها
- مناجات برای طلب درگذشتن از گناهان
- مناجات جهت اراده سفر
- مناجات در طلب کردن رزق
- مناجات به پناه بردن ( به خدای تعالی )
- مناجات به طلبیدن قبول توبه
- مناجات به طلب نمودن حج
- مناجات جهت برطرف شدن ظلم و ستم
- مناجات به شکرگزاری خدای تعالی
- مناجات برای طلب کردن حاجتها
- دعاهای امام علی نقی
- دعاهای امام حسن عسکری
- دعاهای حضرت مهدی
- حجاب حضرت رسول
- حجاب امیرالمؤمنین
- حجاب امام حسن بن علی
- حجاب امام حسین بن علی
- حجاب امام زین العابدین علی بن الحسین
- حجاب امام محمّد باقر
- حجاب امام جعفر صادق
- حجاب امام موسی کاظم
- حجاب امام علی بن موسی الرّضا
- حجاب امام محمّد تقی
- حجاب امام علی نقی
- حجاب امام حسن عسکری
- حجاب حضرت صاحب الزمان
- ادعیه پراکنده
- دعای آدم
- دعای نوح
- دعای ادریس
- دعای ابراهیم
- دعای یوسف
- دعای یعقوب
- دعای ایوب
- دعای موسی
- دعای یوشع
- دعای خضر و الیاس
- دعای یونس
- دعای داوود
- دعای آصف بن برخیا
- دعای عیسی
- دعای سلمان فارسی
- دعای اسیری
- ادعیه اسم اعظم
- ادعیه فرج و عافیت
- یادآوری
- شرایط دعا کردن
- وقت اجابت دعا
کتاب تنها تو را می خوانم مجموعه قطعاتی نیایشی است که به زبان فارسی و بر اساس ادعیه کتاب مهج الدعوات و منهج العبادات نوشته شده و در انتشارات برای انسان منتشر شده است.
بدون دیدگاه